La Mona de pascua- paastaart

La Mona is een woord dat oorspronkelijk uit het Arabisch komt en zoiets als "mond voorziening" zou zijn.In Catalonië de "mona" is speciaal voor de paasdag.Oorspronkelijk als een gebak-krans is het tegenwoordig een bouwwerkje van chocoladefiguren. Oficieel krijgen de kinderen deze dag van hun peetvader zo´n "taartje" maar ook deze regel is gerevolutioneerd en kinderen krijgen en maken volop "monas".Banketbakkers doen hun uiterste best om op te vallen met "monas" die behoorlijk in de prijzen kunnen lopen. Oficieel gingen twee of drie families een dagje uit als een soort picknic en aten zo gezamenlijk de "monas" van de familie op.Vandaag de dag is de traditie minder sociaal maar er worden ongetwijfeld meer "monas" verkocht

Caramelles

Caramelles zijn liedjes en dansen die gezongen worden rond de paasdagen,oorspronkelijk uitsluitend over het geloof,over de kruiziging van Jesus enz,maar tegenwoordig meer over het feest ,het begin van de lente en ook vooral steeds vaker satirische teksten vooral over zaken die de directe omgeving betrekken.Ze ontstonden in de 16de eeuw  en het waren oorspronkelijk alleen mannen die de zaterdag voor pasen er op uit trokken om de mensen toe te zingen.Een groepje van de zangers (cantaires) gaat voor de deur of onder een balkon staan en zingt zo de bewoners toe en hierbij worden allerlei traditionele en gevarieerde instrumenten bij gebruikt de rigo-rago,regue-recs, cataclincs, bastonets, garrots, cèrcols, buiros, campanillers, ferrets, salteris, picacanyas,violí de pastors,xiflas (maracas, ratels, raspen,snorreboten,tamtams, beiaards, koebellen, tamtams en hun variaties ) en er wordt bij gedanst  Tot slot wordt aan een lange stok of uittrekkend  mast een mandje toegeschoven waar de luisteraars een bijdrage in doen .Vroeger was dat vooral energierijk voedsel zoals butifarras of catalaanse worst en eieren .

stadsreuzen en grote koppen

"Gegants" en "Caps gros" zoals ze in het catalaans  heten zijn figuren die op volksfeesten in Catalonie een grote rol spelen.Het is een in heel Europa verspreide folklore die stamt uit de middeleeuwen,de eerste reuzen die bekend zijn zijn de reuzen uit Pamplona(baskenland) en Alenquer(Portugal)uit de 13de eeuw.Oorspronkelijk uit hout gesneden zijn de meeste inmiddels vervangen voor lichtere materialen zoals glasvezel of papier maché.In Catalonië zijn de reuzen rond de jaren 80 weer een beetje uit het vergeethoekje gehaald en inmiddels bestaan er weer veel verenigingen die verantwoordelijk zijn voor hun activiteiten. Over het algemeen zijn het figuren die kenmerkend zijn voor de streek en vertegenwoordigen zo het dorp of de stad waar ze vandaan komen.Sinds 2000 worden er bijeenkomsten van reuzen in Catalonië gevierd en al veel langer kiest een overkoepelende reuzen organisatie elk jaar een reuzen gemeente.

la castanyada -het kastanje feest

Het kastanje feest een feest dat samenvalt met allerheiligen op 1 november in Spanje is een ouderwets catalaanse gewoonte.Oorspronkelijk was allerheiligen een langdurig feest waarbij van de vroege ochtend tot late avond de doden werden herdacht en de bevolking hielp daarvoor de boeren met het verzamelen van de kastanjes voor die datum.Er bestaat een theorie dat in de 18de eeuw het eten van kastanjes en andere nootachtige en peulvruchten aten als traditie alhoewel het eten van energie rijke kastanjes zo enzo veel algemener was.Buiten kastanjes zijn zoete aardappelen(moniatos) in allerlei vormen ,panellets(kleine taartjes van marsepein of aardappel versierd met pijnboompitten,amandel of andere noten of vruchten) en gekonfijt fruit.Overal zijn kraampjes met geroosterde kastanjes die volgens de traditie warm in een hoorn van krantenpapier worden geserveerd.Het beeld van "La castanyera"een oudearmoedig gekleede kastanje verkoopster met een doek over haar hoofd hoort helemaal bij deze dag en op scholen is het niet vreemd dat de kinderen zich die dag verkleden als kastanjeverkoper en kastanjes eten.Helaas komt het traditionele kastanje feest steeds meer in verdrukking door het geimporteerde en comerciele halloweenfeest.

Catalonie en de stieren

Vele voor-en tegenstanders van stierengevechten kan je in Catalonie vinden.De tegenstanders hebben de overhand en 28 juli 2010 is door een meerderheid van 68 tegen 55 stemmen voor de verbieding van het stierenvechten gekozen.Zondag 26 september heeft oficieel en onder protesten het laatste stierengevecht in de "Monumental"in Barcelona plaatsgevonden.Het stierenvechten kent wel drie eeuwen geschiedenis maar kwam tot bloei in de vorige eeuw toen de meeste arenas in de grote steden van Catalonie zijn gebouwd.Al komen er grote stieren vechters uit catalonie (27 stuks)de laatste jaren is de populariteit duidelijk teruggelopen en ondanks het toerisme was het een na laatste stierengevecht in de Monumental in Barcelona nog niet voor een derde gevuld.De voorstanders verdedigen het economische aandeel (2.500 miljoen € in spanje) en de traditie.Terwijl de tegenstanders de wreedheid en de dierenmishandeling afkeuren.Nu het stierengevecht oficieel verboden is in Catalonie komt de discussie over de traditie van de "correbous"."Correbous"een volksfeest dat bestaat uit het loslaten van een stier tussen de mensenmenigten of het "bou embolat" waarbij een vastgebonden stier vuurpunten op zijn horens krijgt gebonden en daarmee los wordt gelaten is vooral nog erg populair in het zuiden van catalonie en maakt deel uit van vele zomerfeesten in Catalonie en meestal ook niet erg diervriendelijk.

De nationale dag van catalonie La diada

De nationale dag van Catalonie,11 september is ter ere van de val van Barcelona in handen van de troepen van de Borbon onder leiding van de hertog van Berwick tijdens de successie oorlog op 11 september 1714.De catalaanse instituten werden hiermee afgeschaft tot 1980.De viering werd verboden in 1886 en kwam vooral weer in opkomst rond de eeuwwisseling.De monumenten van Rafael Casanova en Josep Moragues politici , militairen en slachtoffers van deze slag op 11 september in 1714 worden op deze dag nog steeds geeerd met bloemenoffers.Ook het Fossar de les morerers een plein in Barcelona waar meerdere strijders gemeenschappelijk zijn begraven wordt zo elke 11 de september in de bloemen gezet ter herinnering aan de verdedigers van de catalaanse nationaliteit."La senyera",de catalaanse vlag en het volkslied "Els segadors" staan centraal en door heel catalonie wordt de dag geviert met bloemenoffers en nationale activiteiten.Veel politieke partijen gebruiken deze dag om de onafhankelijkheid onder de aandacht te brengen.Bijzonder in de geschiedenis van 11 september is die van 1901,een manifestatie van 12.000 personen als protest tegen de gevangenschap van 30 catalanen waaronder de schrijver Josep Maria Folch i Torres.De 11 september van 1977 de tweede viering na de dood van generaal Franco waarbij zich rond de miljoen catalanen zich in Barcelona manifesteerden.

Sant Joan- Sint Jan 24 juni

Sint Jan,sint Johannes of in het catalaans Sant Joan is niet uniek voor catalonie maar het is wel een hele belangrijke feestdag.De oorsprong van dit feest ,genoemd naar Johannes de doper(7de eeuw v.C.) die 24 juni geboren zou moeten zijn,stamt uit de tijd voor het Christendom.Belangrijk voor deze datum is de korte nacht en de tijd die het van de kerstnacht afligt(maximaal aantal dagen)waardoor de duivel in verhouding meer kans zou hebben zijn kwade werk te doen.Vuur staat daarom op deze nacht van 24 juni centraal. De viering van Sat Joan lijkt eigenlijk het meest op de nieuwjaarsviering in Nederland. Brandstapels (fogueras) en vuurwerk (focs d'artifici) worden dagen voor het feest voorbereid en overal zijn verkooppunten voor het verkopen van vuurwerk wat bij de nieuwjaarsvieringen in Catalonië niet het geval .Sinds de jaren 50 is er ook een gewoonte een fakkel vanaf de Canigó piek in de pyreneen te laten afdalen en simbolisch daarmee alle brandstapels van Catalonie aan te steken (la flama de canigó).Een andere traditie die heel algemeen is voor het sint Johannes feest is de"Coca de Sant Joan" of sint Johannes cake een eenvoudige platte ovale cake oficieel op basis van varkensvet(llard) met geconfijte vruchten en pijnboompitten versierd mag niet ontbreken en wordt gegeten met een glaasje wijn of cava.

De nacht wordt ook wel heksennacht genoemd en figuren als heksen duivels etc. spelen een belangrijke rol.De magie staat centraal en ook kruiden spelen een belangrijke rol op veel plekken in Catalonie iemand die sintjanskruid als een gele kroon op het hoofd heeft op de avond zal het hele jaar van hoofdpijn bespaard blijven en het gezegde :

Les herbes de Sant Joan tenen virtut per tot l'any

(De kruiden van sintJohannes hebben kracht voor het hele jaar)Daarom worden op sommige plekken ook bossen met kruiden verzameld en worden rituelen uitgevoerd om een voorspoedig jaar tegemoet te gaan net als bij de oud-en-nieuwjaarsviering.Baden als de klok 12 slaat maar ook rondom heeft speciale krachten en is daardoor ook een traditie op veel plekken en natuurlijk wordt er veel gedanst.Voor de horeca is het ook een speciale dag en worden er vele feesten en menus georganiseerd.

Sardana

De sardana is de nationale dans en muziek van catalonie.De kringdans wordt door stellen man/vrouw afwisselend op de muziek van een cobla uitgevoerd.Een cobla is een orkest dat door bijna uitsluitend blaasinstrumenten is samengesteld.Een tenora,tible,flabiol en tambori zijn unieke catalaanse instrumenten en deze worden aangevuld met trompet ,trombone,friscorn en contrabas(In totaal 12 instrumenten,gespeeld door 11 muzikanten ).De dans is eeuwen oud maar het is onbekend wanneer de sardana voor het eerst werd gespeeld en gedanst wel Won duidelijk populariteit in de tweede helft van de negentiende eeuw mede dankzij de componist Josep (Pep) Ventura die aan de muziek van de sardanas de instrumenten toevoegde want voorheen werd deze muziek vaak door een enkel instrument gespeeld.De dans bestaat uit lange en korte passen van 7 of 10 tiradas(sets).De dans lijkt in eerste instantie niet erg spectaculair,maar wetende hoe ingewikkeld de samenstelling van de dans is en hoe een telling wordt gecombineerd met vaste danspassen is het zeker het kijken en luisteren waard .Er bestaan verschillende typen sardanas
.Sardana concert een sardanea die meer dan voor het dansen muzikaal is
.Sardana coral een sardana waarbij wordt gezongen
.Sardana obligadadans wordt gevolgt per instrument naar keuze
.Sardana lluïment(glans) eigen dans van een "colla"of dansgoepje vaak om te wedijveren met anderen
.Sardana de punts lliures (lichte punten) varatie met veel pasjes en variatie
.Sardana de germanor (broederschap) met alle deelnemers in een gezamenlijke kring
.Sardana manresana sardana van 7 sets
.Sardana revessa-ingewikkelde vaak voor wedstrijd gebruikte sardana
Nederland heeft als enige niet catalaanse land een Cobla " la principal d'Amsterdam"

El caganer

Wel heel catalaans zijn de caganers of "kakkers"in de kerststal.Waarschijnlijk al uit de 16de eeuw stammende simbooltjes voor vruchtbaarheid.Zo was het een eer om een hoop te draaien op het land om zo de vruchtbaarheid ervan te stimuleren,als teken van wedergeboorte.Rond de kersttijd verschijnen zo de kakkertjes in hun originele vorm met zijn barretina en de broek op de knieen maar alle beroemdheden en politieke hoofden worden zo als caganer rond de kerststal gezet.
.

"Tió de Nadal"

Een tió in catalaans is een stuk brandhout en "el tió de nadal" een kersttraditie in catalonie.Het stuk brandhout dat in de loop van de jaren steeds meer een wezenlijk uiterlijk heeft gekregen met een gezicht en 2 paaltjes als pootjes aan de voorkant en op zijn hoofd een "barretina-catalaanse muts in zwart rood" draagt wordt oficieel vanaf 8 december(onbevlekte ontvangenis van Maria) in huis gehaald,maar vaak gewooon net voor kerst.Hij wordt vervolgens vertroeteld met een dekentje tegen de kou en dagelijkse hapjes van groenterestjes,fruit en ander dingetjes die makkelijk voor handen liggen(tegenwoordig ook vaak chocola).Tot de kerstavond of soms de kerstdag maakt zo de Tió een deel van de familie uit.Dan breekt het grote moment aan dat de Tió gaat "kakken" oficieel moet hij daarvoor eerst aangestoken worden maar vaak wordt dat deel uit practische overwegingen gewoon weggelaten.De manier om de Tió aan het kakken te krijgen is hem klappen op zijn stam te geven met een stok.De cadeautjes die uitgekakt worden zijn kleine dingen zoals turrón(spaans nogat),snoepjes,chocola,vijgen,champagne etc want de grote cadeaus komen met de 3 koningen op 6 januari.Om te laten zien dat de Tió uitgekakt is en er geen cadeautjes meer volgen kakt hij een zoute haring,een ui, een knoflook of hij "plast op de grond".
Tijdens het ritueel wordt een eenvoudig liedje gezongen(moment dat de volwassenen de cadeaus onder de deken stoppen).
Caga tió -kak maar tió
ametlles i torró -amandelen en turron
no caguis arangades -kak geen haringen
que són massa salades -die zijn veel te zout
caga torrons -kak maar turron
que són més bons -want die zijn veel lekerder
Caga tió -kak maar tió
ametlles i torró -amandelen en turrón
si no vols cagar -en als je niet wil kakken
et donaré un cop de bastó -dan krijg je een klap met de stok
Caga tió!

mei boomfeest

Meiboomfeest of in catalaans festa de l'abre de Maig is een feest dat een beetje in een vergeethoekje is geraakt maar vroeger heel veel gevierd is.Op het plein, voor een kerk of een andere belangrijke plek in het dorp wordt een boomstam aangesleept,over het algemeen de hoogste in de omgeving een pijnboom, een populier , een iep of andere hoge boomsoort.De boom wordt van zijtakken ontdaan en alleen de top blijft of krijgt soms ook een bloemen versiering.Rondom deze boom worden dansfeesten gehouden de"Rodons",een soort Sardanas en er wordt bij gezongen en bloemen worden uitgedeeld.Het was een algemeen geviert feest,waarbij ook een beetje competitie tussen verschillende dorpen als simbool voor kracht, onsterfelijkheid en vruchtbaarheid.Tegenwoordig zijn er nog dorpen in berggebieden waar het feest nog steeds gevierd wordt