dinsdag 3 mei 2011

Ibers



Iber is de naam die de oude griekse schrijvers gaven aan volkeren die de mediteraanse kust bewoonde om ze daarmee te onderscheiden van de volkeren die in het binnenland woonde.De Ibers hadden volgens hen de zelfde taal maar hadden niet dezelfde etnische afkomst.De afkomst is niet helemaal bekend maar zij kwamen zich vanaf de 5 de eeuw tot de derde voor Christus aan de mediteraanse spaanse kust vestigen.Geschreven tekst in het ibers zijn er te vinden vanaf V v.C. tot de laatste I d.C..Er zijn beweringen dat het verband heeft met het baskisch vanwege de overeenkomsten in taal en gramatica maar er bestaat geen enkel academisch bewijs voor.De meeste geschreven informatie over Ibers hebben we van de griekse dichter Avieno die beschrijft steden en streken die al niet meer bestonden toen deze zelf leefde en die hij heeft overgenomen uit teksten van voorgangers.Zeker zijn wij door de velen vondsten dat de Ibers een cultureel goed ontwikkeld volk was.Beeldhouwwerk in steen en brons,houtwerk, pottebakkerij etc.Er zijn bewijzen dat zij landbouw(tarwe,haver,gerst en gierst) en veeteelt (geiten, schapen, koeien, paarden en varkens) bedreven.Melk en wol speelde een belangrijke rol,vlees werd niet veel gegeten en alleen oude dieren werden geslacht.Haken en gewichten die gevonden zijn bewijzen dat er ook gevist werd. Ovens werden gebruikt voor het maken van ijzeren en aardewerken gereedschappen en gebruiksvoorwerpen. Er bestond een bloeiende handel van hun producten met de grieken en zo kwamen ook door de invloed van de grieken Iberische munten in omloop. Resten van iberdorpen in catalonie zijn onderandere te vinden in Ullastret,Pontós,Palamos en lloret de Mar .De meestal hooggelegen dorpen die met elkaar comuniceerden via (rook)signalen zijn met stevige muren beschermt tegen aanvallen van buitenaf ondanks dat verdween de ibercultuur met het verspreiden van het romeinse bewind compleet. meer over ibers : http://www.xtec.es/recursos/socials/the_ibers/recurs.htm

maandag 4 april 2011

De dag van Sant Jordi 23 april

De Sint Jordi (Joris) dag is ter ere van de dood van Georgius van Capacadonië (303 n.C.) dezelfde George die sinds 1212 beschermheer van Engeland is en beschermheer van Catalonie.Joris is vooral bekend om het doden van een draak en is een van de heiligen waarvan er geen enkel bewijs is dat hij werkelijk bestaan heeft.De legendes over hem zijn uit de griekse mythologie aan hem aangepasten legendes.De eerste aantekeningen zijn van honderden jaren na zijn legendarische marteldood.Als heilige onderscheidt hij zich een krijgshaftige ,met zwaard in de hand strijdende figuur te zijn, in tegenstelling tot de vredelievende medeheiligen.Hij zou als romeinse oficier in dienst zijn Cristenen te vervolgen.Na zijn gevangenschap door Christenen zou hij gefolterd en in kokende olie gebaad en vervolgens vergiftigd worden liet zich uiteindelijk dopen waardoor hij vervolgens door de romeinen vanwege het overlopen onthoofd zou worden.San Jordi wordt over het algemeen afgebeeld met een draak,de draak als simbool van het heiden zijn wordt door Jordi volgens de legende door hem gedood.
De legende van de draak varieert maar verteld dat in Capadocia een draak leeft die door de bevolking elke dag 2 lammeren krijgt om hem rustig te houden door zijn honger te stillen.De lammetjes worden schaars en de regel wordt elke dag een lam en een persoon die via een loterij wordt gekozen.Op een dag is de prinsses aan de beurt.De koning biedt zijn rijkdommen om zijn dochter van de draak te redden maar het volk vindt het wel best en vindt dat het de beurt van de koning is in levenderlijve het gemis te ervaren.Onderweg naar de drakenwachten komen zij Jordi( Joris ) tegen en die ontfermd zich als een held over het probleem van de koning en doodt de draak met zijn zwaard door het hart stekend red hij de prinses en waar het bloed van de draak de grond raakt ontwaakt een roos.De koning biedt zijn rijkdommen maar Jordi verdeelt deze onder de bevolking en laat een kerk bouwen die zijn naam draagt waaruit een bron een heilig water vloeit dat de zieken op wonderwaarlijke manier geneest.
De dag van sint Jordi in Catalonie is echter meer dan deze legende ,de dag van de roos en het boek is een van de grootste nationale feestdagen met als gewoonte het cadeau geven van een roos aan een vrouw en een boek aan een man.Door de emancipatie verandert dit wel enigszins en wordt ofwel een roos en een boek of een van beide aangeboden aan alle naasten.Op deze dag zijn er door heel catalonie stalletjes met boeken en rozenverkopers te vinden en alle catalaanse simbolen zijn aanwezig zoals de graanaar als teken van vruchtbaarheid,de senyera(catalaanse vlag) en natuurlijk veel afbeeldingen van Sint Jordi.

maandag 7 februari 2011

calçots


De calçot is een catalaanse steel-uiensoort en dankt zijn naam aan het afdekken dat men doet om de witte kleur in de steel te behouden.De tijd van de calçots is eind winter vroege voorjaar,tijd dat in catalonie regelmatige"calçotadas" worden gevierd.Op de barbacue of open vuur worden de uien in het vuur verwarmd tot ze van buiten zwart geblakerd zijn.De buitenste bladeren trek je van de ui af,doopt de ui in saus en werkt hem als een haring naar binnen."Romesco " de meest traditionele saus gemaakt van tomaten ,gedroogde pepers ,knoflook,broodkruimel,amandel,hazelnoot ,olijfolie,azijn,peper,zout en rozemarijn.Een andere veel gebruikte saus is salvitxada dat er erg op lijkt maar met wat meer tomaten wordt klaargemaakt.Vaak worden er butifaras (worsten) of vlees van de barbacue bij of na geserveerd.Het is geen schoon karweitje want je handen worden pikzwart van het uien pellen maar een keer geprobeerd kan leiden tot een heuse calçcot verslaving-vreselijk gezond en lekker!In restaurants waar calçots worden klaargemaakt is het niet raar dat je een slabbetje en hanschoenen bij je portie kan vragen zwarte handen en kleding te voorkomen maar eigenlijk hoort het er natuurlijk een beetje bij.

woensdag 26 januari 2011

Sardana


De sardana is de nationale dans en muziek van catalonie.De kringdans wordt door stellen man/vrouw afwisselend op de muziek van een cobla uitgevoerd.Een cobla is een orkest dat door bijna uitsluitend blaasinstrumenten is samengesteld.Een tenora,tible,flabiol en tambori zijn unieke catalaanse instrumenten en deze worden aangevuld met trompet ,trombone,friscorn en contrabas(In totaal 12 instrumenten,gespeeld door 11 muzikanten ).De dans is eeuwen oud maar het is onbekend wanneer de sardana voor het eerst werd gespeeld en gedanst wel Won duidelijk populariteit in de tweede helft van de negentiende eeuw mede dankzij de componist Josep (Pep) Ventura die aan de muziek van de sardanas de instrumenten toevoegde want voorheen werd deze muziek vaak door een enkel instrument gespeeld.De dans bestaat uit lange en korte passen van 7 of 10 tiradas(sets).De dans lijkt in eerste instantie niet erg spectaculair,maar wetende hoe ingewikkeld de samenstelling van de dans is en hoe een telling wordt gecombineerd met vaste danspassen is het zeker het kijken en luisteren waard .Er bestaan verschillende typen sardanas
.Sardana concert een sardanea die meer dan voor het dansen muzikaal is
.Sardana coral een sardana waarbij wordt gezongen
.Sardana obligadadans wordt gevolgt per instrument naar keuze
.Sardana lluïment(glans) eigen dans van een "colla"of dansgoepje vaak om te wedijveren met anderen
.Sardana de punts lliures (lichte punten) varatie met veel pasjes en variatie
.Sardana de germanor (broederschap) met alle deelnemers in een gezamenlijke kring
.Sardana manresana sardana van 7 sets
.Sardana revessa-ingewikkelde vaak voor wedstrijd gebruikte sardana
Nederland heeft als enige niet catalaanse land een Cobla " la principal d'Amsterdam"

vrijdag 24 december 2010

El caganer


Wel heel catalaans zijn de caganers of "kakkers"in de kerststal.Waarschijnlijk al uit de 16de eeuw stammende simbooltjes voor vruchtbaarheid.Zo was het een eer om een hoop te draaien op het land om zo de vruchtbaarheid ervan te stimuleren,als teken van wedergeboorte.Rond de kersttijd verschijnen zo de kakkertjes in hun originele vorm met zijn barretina en de broek op de knieen maar alle beroemdheden en politieke hoofden worden zo als caganer rond de kerststal gezet.
.

donderdag 23 december 2010

El gordo de Navidad


Niet speciaal catalaans maar de catalanen zijn wel heel actief in het meedoen aan de "Gordo de Navidad" Dit jaar viel dan ook de hoofdprijs in Barcelona en ook veel van de kleinere prijzen vielen in Catalonie.In deze link een diaserie met alles over de spaanse kerstloterij:diaserie over "El gordo de navidad"

zaterdag 18 december 2010

"Tió de Nadal"


Een tió in catalaans is een stuk brandhout en "el tió de nadal" een kersttraditie in catalonie.Het stuk brandhout dat in de loop van de jaren steeds meer een wezenlijk uiterlijk heeft gekregen met een gezicht en 2 paaltjes als pootjes aan de voorkant en op zijn hoofd een "barretina-catalaanse muts in zwart rood" draagt wordt oficieel vanaf 8 december(onbevlekte ontvangenis van Maria) in huis gehaald,maar vaak gewooon net voor kerst.Hij wordt vervolgens vertroeteld met een dekentje tegen de kou en dagelijkse hapjes van groenterestjes,fruit en ander dingetjes die makkelijk voor handen liggen(tegenwoordig ook vaak chocola).Tot de kerstavond of soms de kerstdag maakt zo de Tió een deel van de familie uit.Dan breekt het grote moment aan dat de Tió gaat "kakken" oficieel moet hij daarvoor eerst aangestoken worden maar vaak wordt dat deel uit practische overwegingen gewoon weggelaten.De manier om de Tió aan het kakken te krijgen is hem klappen op zijn stam te geven met een stok.De cadeautjes die uitgekakt worden zijn kleine dingen zoals turrón(spaans nogat),snoepjes,chocola,vijgen,champagne etc want de grote cadeaus komen met de 3 koningen op 6 januari.Om te laten zien dat de Tió uitgekakt is en er geen cadeautjes meer volgen kakt hij een zoute haring,een ui, een knoflook of hij "plast op de grond".
Tijdens het ritueel wordt een eenvoudig liedje gezongen(moment dat de volwassenen de cadeaus onder de deken stoppen).
Caga tió -kak maar tió
ametlles i torró -amandelen en turron
no caguis arangades -kak geen haringen
que són massa salades -die zijn veel te zout
caga torrons -kak maar turron
que són més bons -want die zijn veel lekerder
Caga tió -kak maar tió
ametlles i torró -amandelen en turrón
si no vols cagar -en als je niet wil kakken
et donaré un cop de bastó -dan krijg je een klap met de stok
Caga tió!