el peixater -de visboer

Op deze afbeelding kan je de meest voorkomende comerciele vis met de catalaanse en nederlandse naam vinden.

Je bent een "Guiri " (gierie met franse g de garçon)

Deze volksmond aanduiding voor alles wat toerist is, niet de taal spreekt ,en vooral uit het noorden en de USA komt geeft nog al wat discussie als het over de oorsprong ervan gaat.Aan de ene kant denkt men aan de Baskische benaming voor "Christinos",en stamt uit de eerste Carlisten-oorlog. Een burgeroorlog tussen 1833 en 1839 waar het woord guiri ook wel teruggevonden is in een tekst om liberalen aan te duiden.Ook zijn er die beweren dat het van het Turkse woord voor toerist of ontrouwe "guiur" afkomt.Veel die het woord vandaag de dag gebruiken,en dat zijn er heel veel weten niets van de afkomst en dat maakt ook niet veel uit voor de betekenis.Na 25 jaar in Catalonië woonachtig te zijn en in een toeristengebied te wonen wordt ik nog regelmatig met "het zijn" of het "niet zijn" geconfronteerd.Belangrijker dan de oorsprong van het woord is de toon waarop het uitgesproken wordt. Guiri kan van bijna liefkozend tot aan zwaar beledigend gebruikt worden en het moeilijkste is de intentie van het woord te kunnen herkennen.Er zijn dingen die uitgesproken "Guiri" zijn waaronder Mexicaanse strohoeden,witte Lloret-hoedjes,sandalen met sokken,flessen Sangria kopen,en noem maar op.De tweede graad en grootste groep kenmerkt zich door door de zon rood gekleurd ,niet verstaan,fastfood ,en anders gekleed gaan dan wat de Spaanse mode aangeeft.Al is het vaak niet onvriendelijk en zelfs een aanduiding voor "graag geziene toerist" is het woord wel geknoopt aan vooroordelen en is het een manier om de "guiries"op één hoopje te gooien. Guiries willen alleen zon ,drinken en slecht eten en daar vooral goed voor betalen bedoel ik daar dan mee. Jammer omdat hierdoor vaak tradities en streekproducten verwaarloosd en verdwenen zijn om plaats te maken voor guirie rotzooi en een afstandelijke behandeling.Spanje zou beslist nog populairder zijn zonder deze vooroordelen en met meer zelfvertrouwen in eigen product.

Salsafí (haverwortel) een specialiteit uit de regio "La Selva"

Salsafí is een product , typisch is voor de regio La Selva maar is zelfs in Nederland en België niet helemaal onbekend.Paarse morgenster,boksbaard,haverwortel,armeluisasperge,witte schorseneren,oesterplant,boksbaard en keukenmeidenverdriet zijn namen voor de knolachtige groente die van oorsprong uit het mediterraanse gebied en speciaal uit de omgeving van "La Selva" komt.Zowel de wortel,die een sap uitscheidt dat aan oesters doet denken als de bladeren die zowel rauw als gekookt gegeten kunnen worden, worden gebruikt.De plant wordt van maart tot mei geplant en van oktober tot februari geoogst.Al is de plant meerjarig kan hij alleen het eerste jaar worden geoogst want daarna wordt de wortel houterig.De bereiding is ,zoals de naam keukenmeidenverdriet al zegt niet eenvoudig en moet vanwege het plakkerige sap onder water worden geschild. In de 16d eeuw werd de knol ook in midden Europa verbouwt maar werd door de komst van de grote schorseneer helemaal verdrongen.Ook in de volksgeneeskunde is de plant bekend en beschreven door Nicholas Culpeper rond 1630 als lever en galblaas opwekkend en tuberculose genezend.In de regio van "La Selva" een gastronomisch hoogstandje,het is niet makkelijk klaar te maken,vanwege het moeilijke schoonmaken en de lange kooktijd,maar na de klus is de beloning  dan ook groot.In de regio is er een culinaire route waar meer dan 20 restaurants bij zijn aangesloten en waar je variaties van recepten met de wortel kan proberen en ook bestaan er kant en klaar producten waarin de wortel is verwerkt.De smaak is speciaal ,maar de wortel is ook gezond en rijk aan vitamines en mineralen(vitamine E,B1 en B2 ijzer,fosfor en calcium)

Almorratxas - typisch glaswerk uit Catalonië.

Almorratxas of ook Morratxas zijn een soort kruikjes meestal van glas maar soms ook van aardewerk en soms zelfs van metaal.In glas doet het een beetje aan een olieflesje denken met fijne tuitjes die uit het buikje naar boven uitsteken.Oorspronkelijk gebruikt als parfumflesje en ze zijn vaak versierd met linten en glasslierten ,krullen,en piekjes soms in blauw of groen glas. Over het algemeen is het een buikvormig vaasje met vier smalle tuitjes die er aan de bovenkant uitsteken .Een perfecte vorm om geurend water of parfum zijn geur met mate en constant vrij te laten en werd gebruikt bij dansen om vervolgens de parfum over de omstanders of deelnemers te sprenkelen,in sommige gevallen werd het kruikje aan het eind kapot gegooid.(Almorratxadans Lloret de Mar en Gironella) De almorratxa is een object kenmerkend voor volksdansen in Catalonië uit de 16de 18de eeuw en nog te zien in enkele traditionele feesten aan de Maresme en Costa Brava maar is ook in het binnenland bij verschillende volksdansen te zien ( wiki catalaans over dansen met almorratxas).

Almorratxa in het museum del mar in Lloret de Mar

La Gralla, een Catalaans muziekinstrument

Dit houten blaasinstrument is heel typisch voor Catalonië.Het ongeveer 30/35 centimeter lange houten koonvormig instrumentje dat deel uitmaakt van de grote groep   van de Sachs-Hornbostels en is een rietblazer.Soortgelijke instrumentjes zijn over de hele wereld te vinden en doet vermoeden dat het heel oud is.Populair is het instrument in de eeuw XIX ook wel de gouden eeuw van de castellers(zie artikel van mijn blog) en grallas genoemd.Vanaf de eerste wereldoorlog raakt de gralla wat in het catalaans ook het woord voor kraai is in de verghetelhoek vanwege de komst van nieuwe moderne instrumenten.Tegenwoordig wordter van alles aan gedaan om dit instrumentje weer terug te brengen in de Catalaanse cultuur,Ze zijn onder te verdelen in 2 groepen,grallas secas(droge) zijn de meest primitieve ,met 7 vingergaten met een droog hard geluid en de gralla dolça (zoete) die een stuk meer ontwikkeld is ,meer gaten en metalen ringen aan het eind die het geluid fijner maken.

 

Catalaanse Ratafia likeur

Ratafía heeft in Catalonië sinds 1989 een geografische oorsprongskeurmerk en wordt op verschillende plaatsen gemaakt. Het is een brandewijn met geperste groene walnoten,bosvruchten,kruiden, citroenschil en specerijen(waaronder Hollandse kaneel).Elk met een eigen geheime  meestal meer dan 50 ingrediënten bevattende  op likeur lijkende samenstelling  met een alcoholgehalte van 16 tot 22%.De naam komt van het Latijnse Rata Fiat of zoiets als"zo is het"en zo genoemd naar het heffen van het glas in geval van het maken van een overeenkomst.Ook in Frankrijk en Italië zijn er plekken waar je ratafia kan vinden maar de oorsprong ligt in Catalonië en werd van daar af verspreid.De groene walnoot( juglans regia) is wel het kenmerkende aan de Catalaanse Ratafia en dankzij deze en de andere kruiden en specerijen worden er mysterieuze en genezende kwaliteiten aan toegeschreven .Er bestaan beurzen en feesten rondom deze drank en in Catalaanse gerechten wordt het ook nog wel eens verwerkt. In Catalonië is vooral Santa Coloma de Farners met feestelijkheden in oktober,Besalú in december en Centellas in het eerste weekend van juni daar bekend om.

La Mona de pascua- paastaart

La Mona is een woord dat oorspronkelijk uit het Arabisch komt en zoiets als "mond voorziening" zou zijn.In Catalonië de "mona" is speciaal voor de paasdag.Oorspronkelijk als een gebak-krans is het tegenwoordig een bouwwerkje van chocoladefiguren. Oficieel krijgen de kinderen deze dag van hun peetvader zo´n "taartje" maar ook deze regel is gerevolutioneerd en kinderen krijgen en maken volop "monas".Banketbakkers doen hun uiterste best om op te vallen met "monas" die behoorlijk in de prijzen kunnen lopen. Oficieel gingen twee of drie families een dagje uit als een soort picknic en aten zo gezamenlijk de "monas" van de familie op.Vandaag de dag is de traditie minder sociaal maar er worden ongetwijfeld meer "monas" verkocht